High-density lipoprotein cholesterol (HDL),Yüksıksıxlıqlı lipoprotein xolesterol (YSL),alfa xolesterol
Yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər lipidlərdən (yağlardan) və zülallardan ibarət birləşmələrdir. Onlar yağların bədəndən işlənməsini və çıxarılmasını təmin edir, buna görə də onlara "yaxşı xolesterol" deyilir.
Xolesterol (CH, xolesterin) orqanizm üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən yağ kimi bir maddədir. Xolesterin qaraciyərdə əmələ gəlir və həmçinin orqanizmə qida, əsasən ət və süd məhsulları ilə daxil olur. Xolesterol bədənin bütün orqan və toxumalarının hüceyrə membranlarının formalaşmasında iştirak edir. Bədənin böyüməsində, inkişafında və çoxalma funksiyasının həyata keçirilməsində iştirak edən xolesterin əsasında hormonlar yaradılır. Ondan safra turşuları əmələ gəlir, bunun sayəsində yağlar bağırsaqlarda udulur.
Analizin üsulu: Kolorimetrik fotometrik üsul.
Analiz üçün hansı biomaterial istifadə edilə bilər? Venoz qan.
Analizə necə düzgün hazırlaşmaq olar?
- 1 yaşa qədər uşaqlar testdən 30-40 dəqiqə əvvəl yemək yeməməlidirlər.
- 1 yaşdan 5 yaşa qədər uşaqlar testdən 2-3 saat əvvəl yemək yeməməlidirlər.
- Testdən 12 saat əvvəl yemək yeməyin, təmiz qazsız su içə bilərsiniz.
- Testdən 30 dəqiqə əvvəl fiziki və emosional stressdən qaçın.
- Testdən 30 dəqiqə əvvəl siqaret çəkməyin.
Analiz nə üçün istifadə olunur?
- Ateroskleroz və ürək problemlərinin inkişaf riskini qiymətləndirmək.
- Az yağlı pəhrizin effektivliyinə nəzarət etmək.
Analiz nə vaxt təyin olunur?
1. HDL testi müntəzəm profilaktik müayinələr zamanı və ya ümumi xolesterin lipid profilinin bir hissəsi kimi yüksəldikdə aparılır. 20 yaşdan yuxarı bütün yetkinlərin ən azı 5 ildə bir dəfə lipid profilinə sahib olması tövsiyə olunur. Xəstəyə heyvan yağları ilə məhdudlaşdırılmış pəhriz təyin edilərsə və/və ya xolesterolu azaldan dərmanlar qəbul edərsə, o, daha tez-tez (ildə bir neçə dəfə) təyin oluna bilər. Bu hallarda xəstənin HDL xolesterinin və ümumi xolesterinin hədəf səviyyəsinə çatması və buna uyğun olaraq onun ürək-damar xəstəlikləri riskinin azalıb-azalmaması yoxlanılır.
2. Ürək-damar xəstəliklərinin inkişafı üçün mövcud risk faktorları ilə:
- siqaret,
- yaş (45 yaşdan yuxarı kişilər, 55 yaşdan yuxarı qadınlar),
- artan qan təzyiqi (140/90 mm Hg və yuxarı),
- digər ailə üzvlərində yüksək xolesterol və ya ürək-damar xəstəlikləri (55 yaşdan kiçik kişi qohumunda infarkt və ya insult)
- mövcud koronar ürək xəstəliyi, keçmiş miokard infarktı və ya insult,
- şəkərli diabet,
- artıq bədən çəkisi,
- alkoqoldan sui-istifadə,
- Tərkibində heyvan yağları olan çox miqdarda qida qəbulu,
- aşağı fiziki fəaliyyət.
3. Əgər uşağın ailəsində gənc yaşda yüksək xolesterin və ya ürək xəstəliyi varsa, onun 2-10 yaşları arasında ilk xolesterol testini verməsi tövsiyə olunur. Aşağı HDL səviyyəsinin səbəbləri:
- irsiyyət (Tanjer xəstəliyi),
- xolestaz – qaraciyər xəstəlikləri (hepatit, siroz) və ya öd daşları nəticəsində yarana bilən ödün durğunluğu;
- ağır qaraciyər xəstəliyi,
- müalicə olunmamış şəkərli diabet,
- nefrotik sindroma səbəb olan böyrəklərin xroniki iltihabı,
- xroniki böyrək çatışmazlığı.
- 0,9 mmol/l-dən aşağı enməsi aterosklerozun və ÜIX inkişafının artma riskini göstərir; şəkərli dia-bet, qaraciyər və böy¬rək xəstəliyi, hiperli¬po¬p-roteidemiya IV tip, kəskin bakterial və virus infek-siyala rında enə bilər.
HDL səviyyəsinin artmasının səbəbləri:
- irsi meyillilik,
- xroniki qaraciyər xəstəliyi,
- alkoqol qəbulu,
- tez-tez intensiv aerobik məşq.