Laborator analizlərin verilmə qaydaları

Müxtəlif xəstəliklərin diaqnozunun dəqiq və vaxtında qoyulması laborator tədqiqatlarsız mümkün deyil. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına istinadən laborator tədqiqatlar pasient haqqında 60%-80% diaqnostik informasiya verir. Təbii ki, yalnız analizlə diaqnoz qoyulmur. Laborator analiz növbəti addımın istiqamətini müəyyən edir. Ona görə də, mütəmadi profilaktik laborator müayinələr xəstəliyin vaxtında aşkar edilməsinə təminat verir.

Qan analizləri

Qanın kliniki və biokimyəvi analizi üçün:

  • Qanın kliniki analizi səhər saatlarında ac qarına, son qida qəbulundan 8-10 saat sonra verilməlidir.
  • Xolesterin və onun fraksiyalarının, yəni lipoproteinlərin qanda təyin olunması 12-14 saatlıq aclıqdan sonra aparılır.
  • Hormonal müayinə mütləq qida qəbulundan öncə, səhər saatlarında aparılmalıdır.

  • Acqarına verilən analizlər üçün səhər su qəbulu analiz nəticələrinə heç bir əks təsir göstərmir (qanda şəkər miqdarınının təyini analizi istisna olmaqla). Lakin, qəhvə, çay, şirələr isə qanın ümumi göstəricilərinə təsir edə bilər.
  • Analiz verməzdən 2 saat öncə siqaret çəkməməli, fiziki iş və emosional faktorlardan uzaq olmaq lazımdır.
  • Müayinədən 1-2 gün öncə qida rasionundan yağlı, qızardılmış yeməklər, alkoqollu içkilər çıxarılmalıdır.
  • Mümkün olduqda (və həkim məsləhətinə uyğun olaraq) analizlər dərman preparatlarının qəbulundan ya əvvəl, ya da dərman qəbulundan 10-14 gün sonra verilməlidir. Əgər Siz analiz verəcəyiniz gün dərman qəbul etmisinizsə (və ya həkiminizin məsləhəti əsasında qəbul etdiyiniz dərmanların dayandırılması məsləhət olunmayıbsa), mütləq bu barədə həkiminizə məlumat verməlisiniz.
  • USM, Rentgen, KT, MRT və Fizioterapiya müayinələrindən sonra qan analizi vermək məsləhət görülmür. Lakin, edildikdə, həkiminizə məlumat verməyiniz tövsiyə olunur.

Biokimyəvi müayinələr

  • Lipidoqramma, xolesterin, triqliseridlər, yüksək və aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər, qlükoza, qanın elektrolitləri və s. tam ac qarına verilir (qida qəbulundan 12-14 saat keçdikdən sonra).
  • Sidik turşusunun səviyyəsinini müəyyən etmək üçün 2-3 gün əvvəl purinlərlə (qırmızı ət, qaraciyər, böyrəklər, ördək, bəzi dəniz məhsulları və s.) zəngin olan qida qəbul edilməməlidir. Ət, balıq, kofe və çayın istifadəsi məhdudlaşdırılmalıdır.

Hemostaz sistemi (koaquloqramma)

  • Analiz tam ac qarına verilir. Qan verilməzdən öncə anti-koaqulyant preparatlarının qəbulu haqqında həkimə məlumat vermək lazımdır.

Qan qrupu və resuz əkscismlərinin təyini

  • Analizə xüsusi hazırlıq tələb olunmur.

Hipofiz - böyrəküstü sistemin funksional vəziyyəti

  • AKTH (adrenokortikotrop hormon) və kortizol üçün qan ac qarına verili və qan verməzdən əvvəl sakitləşmək lazımdır (stress qanda hormonların artmasına və nəticələrin yüksəlməsinənə təsir göstərir). Analiz saat 10.00-a qədər qəbul edilir.

Qalxanabənzər (tiroid) və qalxanabənzər ətraf vəzilərinin (paratiroid) funksiyası

  • Qalxanabənzər vəz hormonları aybaşı tsiklindən asılı olmayaraq ac qarına verilir. Paratiroid hormonlar səhər saat 11:00 kimi tam ac qarına verilməlidir. İstisna hallar həkim müalicə həkimi tərəfindən təyin olunur.

Reproduktiv funksiyanın markerləri

  • Qadınlarda fiziologiyasından asılı olaraq menstrual tsiklin günləri tədqiqatların nəticələrinə təsir edir. Buna görə də FSH, LH, prolaktin, estriol, estradiol, progesteron, DHEA-S, testosteron hormonlarının müayinəsinə hazırlıq zamanı menstrual tsiklin fazasını dəyərləndirmək lazımdır. Cinsi hormonların tədqiqatlarının aparılması zamanı müalicə həkiminin təyinatına əməl edərək menstrual tsiklin günlərinə uyğun qan vermək vacibdir.

İnfeksiyon xəstəliklər

  • İnfeksiyalara qarşı tədqiqatlar aparan zaman nəzərə almaq lazımdır ki, yoluxma dövründən və immun sistemin vəziyyətindən asılı olaraq mənfi nəticələr alına bilər. Buna baxmayaraq, mənfi nəticə infeksiyanın olduğunu inkar etmir. Əgər mənfi nəticələr alınıbsa, bəzi testlərin (xüsusil əHepatit B və Hepatit C analizlərinin) bir müddət sonra təkrar verilməsi məsləhət görülür.
  • İİV (QİÇS), siflis, hepatit müayinələri zamanı şəxsiyyət vəsiqəsi təqdim olunmalıdır.

Sidik analizləri

Sidiyin ümumi analizi

Müayinə üçün yalnız səhər yuxudan oyandıqdan sonra ilk sidik laboratoriyaya təqdim edilməlidir. Sidik yığılmazdan öncə gigiyenik qaydalara riayət edilməlidir.

Qeyd: Aybaşı zamanı sidik analizi vermək məsləhət deyil.

Sidik quru, təmiz, steril qaba toplanmalı və 90 dəqiqə ərzində biomaterialların qəbulu bölməsinə çatdırılmalıdır. Bizim laboratoriyaya təqdim ediləcək analizlər üçün sizə sidiyin toplanması üçün xüsusi qab (konteyner) verilə bilər.

Sidiyin müayinəsinə 1 gün qalmış xəstə qida rasionundan rəngli meyvə və tərəvəzləri çıxarmalıdır və duzlu qidalar qəbul etməməlidir. Sidik turşusunun səviyyəsinini müəyyən etmək üçün 2-3 gün əvvəl purinlərlə (qırmızı ət, qaraciyər, böyrəklər, ördək, bəzi dəniz məhsulları və s.) zəngin olan qida qəbul edilməməlidir. Ət, balıq, kofe və çayın istifadəsi məhdudlaşdırılmalıdır.

sidik

  • Sidiyin ümumi və biokimyəvi analizi

Hazırlıq:
Analizi verməzdən əvvəl sidiyin rənginə təsir edən meyvə və tərəvəz (çuğundur, kök və s.) qəbul edilməməlidir. Dərman preparatlarının qəbulu zamanı sidiyin yığılması arzu olunmazdır. Əgər bunu başqa vaxt etmək mümkün deyilsə, o zaman müalicə həkimini bu barədə xəbərdar edin. Qadınlara aybaşı dövründə və kişi və qadınlarda sistoskopiyadan sonra 5-7 gün ərzində sidik analizi vermək məsləhət görülmür.

Yığılması:
Sidik yığılmazdan əvvəl gigyenik qaydalara əməl edilməlidir.
Səhər yuxudan qalxan kimi ilkin səhər sidiyinin orta porsiyası yığılmalıdır. Sidik yığıldıqdan sonra konteynerin qapağı kip bağlanılmalıdır.
Konteyner 1.5 saat ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır.
Əgər sidiyi yuxarıda göstərilən vaxtda çatdırmaq mümkün deyilsə, onda sidiyi 2-8C temperaturda saxlamaq lazımdır.

  • Biokimyəvi analiz üçün sutkalıq sidik

Sutkalıq sidikdə aparılan müayinələr üçün sidik 24 saat ərzində yığılmalıdır. Səhərin ilkin sidiyi atılır.
Sidiyin porsiyaları kimi gün ərzində, gecə və o biri günün ilkin səhər sidiyi yığılır. Yığılmış bütün sidik yığım vaxtında sərin yerdə (+4+8C temperaturda) saxlanılan qaba yığılır.
Sidiyin yığılması tamamlandıqdan sonra qabdakı həcm dəqiq ölçülür, yığılmış sidik qarışdırılır və steril konteynerə (50 ml-dən artıq olmayaraq) tökülür.
Konteyner tədqiqatlar üçün laboratoriyaya gətirilir.
Klinikamızdan əldə olunmuş blankda sidiyin sutkalıq həcmi (diurez) millilitrlə yazılı surətdə göstərilir (məsələn, Diurez 1330 ml). Həmçinin pasiyentin çəkisi və boyu qeyd olunur.

  • Neçiparenko sınağı ilə sidik analizi

Hazırlıq:
Analizi verməzdən əvvəl sidiyin rənginə təsir edən meyvə və tərəvəz (çuğundur, kök və s.) qəbul edilməməlidir. Dərman preparatlarının qəbulu zamanı sidiyin yığılması arzu olunmazdır. Əgər bunu başqa vaxt etmək mümkün deyilsə, o zaman müalicə həkimini bu barədə xəbərdar edin. Qadınlara aybaşı dövründə və kişi və qadınlarda sistoskopiyadan sonra 5-7 gün ərzində sidik analizi vermək məsləhət görülmür.

Yığılması:
Sidik yığılmazdan əvvəl, gigyenik qaydalara əməl etmək lazımdır.
Tədqiqatlar yalnız ilkin səhər sidiyində aparılmalıdır. Bunun üçün mütləq ilkin səhər sidiyinin orta porsiyası yığılmalıdır. Orta porsiyanın yığılması üçün sidiyə 1-2 saniyə gedilir, bundan sonra steril konteynerə 50 ml-dən az olmayaraq sidik yığılır.
Sidik yığıldıqdan sonra konteynerin qapağı kip bağlanılmalıdır.
Yığılmış sidik sidik yığımına başladıqdan 2 saat gec olmayaraq laboratoriyaya çatdırılmalıdır.

  • Zimnitski sınağı ilə sidik analizi

Hazırlıq:
- Klinikamızdan əldə edilən blank ilə birlikdə sidiyin yığılması üçün 8 steril konteyner almaq lazımdır (hər konteynerin üstündə kod, porsiya nömrəsi və hər porsiya üçün yığılma vaxtı qeyd olunub).
- Sidiyi yığarkən normal su və qida rejimini gözləmək lazımdır (qəbul olunan mayenin miqdarı 1,5 litrdən artıq olmamalıdır).
- Müayinə günü sidikqovucu preparatlardan istifadə etmək olmaz.
Bu şərtlərə riayət etmədikdə sidiyin miqdarının süni artımı və nisbi sıxlığının azalması baş verir, bu da həkimə nəticəni düzgün açıqlamağa imkan vermir.

Yığılması:
Səhərin ilkin sidiyi (səhər saat 6:00-da) analizin keçirilməsi üçün lazım deyil
Səhər saat 6:00-da pasiyent sidiyə çıxır, bu porsiya atılır.
Bundan sonra hər 3 saatdan bir (6s.- 9s., 9s.-12s., 12s.-15s., 15s.-18s., 18s.-21s., 21s.-24s., 24s.-3s., 3s.-6s) intervalda sidik yığılır. Hər 3 saatdan bir yığılmış sidik müvafiq konteynerə yığılmalıdır.
Həmçinin sutka ərzində qəbul olunan mayenin və duru qidanın təqribi həcmi ölçülməlidir.
8 konteynerin qapağı hər sidik yığımından sonra kip bağlanılmalıdır və sərin yerdə saxlanılmalıdır (soyuducuda 4-8C temperaturda saxlamalı, dondurulmamalıdır).
Doldurulmuş konteynerlər laboratoriyaya saat 12:00-a qədər çatdırılmalıdır.

  • Bakterioloji analiz üçün sidik nümunəsi (antibiotiklərə qarşı həssaslığın təyin olunması ilə birgə)

Sidik antibakterial müayinəyə başlamazdan əvvəl və ya 1-2 həftə keçdikdən sonra verilməlidir. Əgər xəstə antibakterial preparat qəbul edirsə, bu barədə həkimə məlumat verilməli və həmin preparatların qəbulunun müvəqqəti dayandırılıb dayandırılmaması qərarı həkim tərəfindən qəbul edilməlidir.
Sidik klinikamızdan əldə olunmuş steril konteynerə yığılır.
Xarici cinsiyyət orqanların sabunla yuyulmasından sonra, sidiyi 1-2 saniyə buraxmaq və orta porsiyanı 5-10 ml həcmdə ağzı kip bağlanması şərti ilə steril konteynerə yığıb 1 saat ərzində laboratoriyaya çatdırmaq lazımdır (saat 14:00 kimi).
Qeyd: Yuxarıda göstərilən sidiyin çatdırılması qaydasını yerinə yetirə bilmədikdə yığılmış sidik 1 sutka ərzində soyuducuda saxlanıla bilər. Sidik nümunəsini dondurmaq olmaz!

Nəcis analizləri

  • Nəcisin ümumi analizi (koproqramma) – həzm sistemi xəstəliklərinin diaqnozunda mühüm elementdir. Onun köməyilə bağırsaq mikroflorasının vəziyyəti, fermentativ aktivlik, iltihabi və digər proseslərə diaqnoz qoyula bilər.Nəcis analizi verərkən nəcis steril qaba yığılmalıdır. Nəcisin toplanması üçün qab (konteyner) klinikamızdan əldə edilə bilər. İmalədən sonra alınmış nəcis müayinə üçün yararsızdır. Nəcis analizi verərkən qaba qoz boyda 1 hissə qoyulmalıdır. Əgər qurd yumurtası təyin ediləcəksə nəcis 15 dəqiqə ərzində laboratoriyaya çatdırılmalıdır.

Laboratoriyaya nə vaxt müraciət etmək və koproqrama görə analiz vermək lazımdır?

  • periodik, yaxud, daimi diskomfort və ya bağırsaq nahiyəsində köp narahat etdikdə;
  • qarın boşluğunda bəzən kəskin olmayan və tez keçən ağrılar olduqda;
  • nəcisin konsistensiyası dəyişdikdə (duru, formalaşmamış, yaxud, əksinə, çox bərk);
  • xronik qəbizlik;
  • nəcisdə göz ilə görünən yağ qarışıqları əmələ gəldikdə,
  • ailə üzvlərində bağırsaq qurdları, ibtidailəri və ya qurd yumurtaları aşkar olunduqda,
  • həkimin təyinatı əsasında digər hallarda.

Bütün sadalanan səbəblər müəyyən xəstəliklərin simptomları ola bilər, bunlar da nəcisin müayinəsi ilə aşkar olunur.